Các lỗi prompt người mới hay gặp

Nếu bạn mới dùng ChatGPT và đã từng nghĩ: “Ủa, sao nó trả lời kỳ vậy?” thì yên tâm, bạn không hề đơn độc. Rất nhiều người – kể cả những người dùng AI mỗi ngày – cũng từng trải qua cảm giác đó. Và sự thật hơi phũ nhưng rất thật là: đa số lỗi không nằm ở AI, mà nằm ở prompt.

Người mới thường không sai vì thiếu kiến thức, mà sai vì… hỏi theo bản năng. Hỏi như hỏi Google. Hỏi cho nhanh. Hỏi cho xong. Trong khi ChatGPT lại cần một kiểu giao tiếp khác một chút. Không khó, chỉ là chưa quen thôi.

1. Lỗi hỏi quá chung chung, rồi mong câu trả lời thật đúng

Đây là lỗi “quốc dân”, đứng đầu bảng.

Ví dụ:

• “Giải thích về marketing”

• “Hướng dẫn dùng Excel”

• “Viết bài về AI”

Những câu hỏi này không sai, nhưng quá rộng. Rộng tới mức ChatGPT không biết nên trả lời theo hướng nào. Thế là nó chọn cách an toàn nhất: trả lời chung chung. Đọc thì thấy hợp lý, nhưng dùng thì… không dùng được.

Chỉ cần thêm một chút:

• “Giải thích marketing online cho người mới”

• “Hướng dẫn Excel cho dân văn phòng”

• “Viết bài về AI cho người không rành công nghệ”

Câu trả lời tự nhiên khác liền.

2. Lỗi không nói rõ mục đích sử dụng

Người mới hay hỏi kiểu: “Cho tôi thông tin”. Nhưng thông tin để làm gì thì lại không nói.

Dùng để:

• Học?

• Làm bài tập?

• Viết bài?

• Thuyết trình?

• Áp dụng thực tế?

ChatGPT không biết. Và khi không biết, nó sẽ trả lời theo kiểu “tổng quan cho mọi người”. Không sai, nhưng thường không đúng cái bạn cần.

Một câu bổ sung rất nhỏ thôi:

• “Dùng để viết bài blog”

• “Dùng để áp dụng cho công việc”

• “Dùng để giải thích cho người mới”

Thế là AI hiểu ngay mình đang cần gì.

3. Lỗi hỏi một câu, nhưng trong đầu lại nghĩ mười câu

Cái này rất đời.

Bạn gõ:

• “Làm sao để bán hàng hiệu quả?”

Nhưng trong đầu bạn đang nghĩ:

• Bán online hay offline?

• Ngành gì?

• Khách hàng nào?

• Ngân sách bao nhiêu?

ChatGPT không đọc được suy nghĩ. Nó chỉ thấy một câu rất rộng. Và thế là câu trả lời đi… rất xa so với mong đợi.

Nếu trong đầu bạn có 3–4 điều kiện, hãy nói ra ít nhất những điều quan trọng nhất. Không cần kể hết, nhưng đừng để AI phải đoán mò.

4. Lỗi mong AI trả lời “hay” nhưng không nói hay theo kiểu gì

Người mới hay dùng từ “hay”:

• “Viết cho hay”

• “Viết cho hấp dẫn”

• “Viết cho cuốn hút”

Nhưng “hay” là hay kiểu gì?

• Hay vì cảm xúc?

• Hay vì dễ hiểu?

• Hay vì logic?

• Hay vì giống người thật viết?

ChatGPT không biết. Và khi không biết, nó thường viết theo kiểu trung tính, an toàn. Không sai, nhưng nhạt.

Chỉ cần nói rõ hơn:

• “Giọng thân thiện”

• “Như người thật chia sẻ”

• “Không quá học thuật”

• “Có câu dài, câu ngắn xen kẽ”

Tự nhiên bài viết có hồn hơn hẳn.

5. Lỗi hỏi quá nhiều thứ trong một prompt

Người mới rất hay gom mọi thứ vào một câu hỏi:

• “Phân tích, đề xuất giải pháp, lập kế hoạch, và viết báo cáo”

Nghe thì tiện, nhưng thực tế lại khiến câu trả lời:

• Dài

• Loãng

• Phần nào cũng nửa vời

ChatGPT không tệ, nhưng một prompt ôm quá nhiều việc thì rất khó trả lời sâu từng phần.

Cách làm tốt hơn:

1. Phân tích

2. Rút vấn đề

3. Đề xuất giải pháp

4. Lập kế hoạch

Mỗi bước một prompt. Kiểm soát dễ hơn nhiều.

6. Lỗi tin ngay câu trả lời đầu tiên

Đây là lỗi tâm lý hơn là kỹ thuật.

Người mới thường:

• Hỏi một câu

• Nhận câu trả lời

• Tin luôn

Trong khi ChatGPT không phải lúc nào cũng đúng 100%, nhất là khi prompt chưa rõ. AI có thể:

• Hiểu sai bối cảnh

• Giả định sai điều kiện

• Trả lời đúng về lý thuyết nhưng sai thực tế

Cách dùng tốt hơn:

• Hỏi lại

• Xin ví dụ

• Yêu cầu kiểm tra

• Nói “ý tôi không phải thế”

ChatGPT làm việc rất tốt khi được chỉnh giữa chừng.

7. Lỗi không yêu cầu cách trình bày

Người mới thường chỉ quan tâm nội dung, mà quên mất hình thức trình bày cũng ảnh hưởng rất lớn đến việc “đúng hay không”.

Ví dụ:

• Muốn từng bước nhưng không nói

• Muốn ngắn gọn nhưng không yêu cầu

• Muốn có ví dụ nhưng không nhắc

ChatGPT không tự đoán đâu. Bạn muốn kiểu gì, hãy nói thẳng:

• “Trả lời theo từng bước”

• “Ngắn gọn trong 5 ý”

• “Có ví dụ minh họa”

8. Lỗi sợ viết prompt “không đúng chuẩn”

Rất nhiều người mới… ngại hỏi. Ngại vì sợ:

• Viết sai

• Viết không chuyên

• Viết không đúng “kỹ thuật prompt”

Thật ra, ChatGPT không cần prompt đẹp, mà cần prompt rõ. Bạn có thể viết:

• Đời thường

• Như đang nói chuyện

• Không cần đúng ngữ pháp hoàn hảo

Miễn là bạn nói rõ ý, AI sẽ hiểu.

9. Lỗi nghĩ rằng prompt là làm một lần cho xong

Prompt không phải câu thần chú. Nó là một cuộc trò chuyện.

Rất hiếm khi prompt đầu tiên đã cho ra câu trả lời hoàn hảo. Người dùng giỏi thường:

• Hỏi

• Đọc

• Chỉnh

• Hỏi lại

Và mỗi lần chỉnh, câu trả lời lại đúng hơn một chút.