Mỗi mùa ôn thi đại học đến là không khí lại khác hẳn. Tự nhiên ai cũng nói chuyện bằng lịch học, đề minh họa, điểm chuẩn, công thức, chuyên đề, mốc thời gian đếm ngược. Có người lao vào học như chạy nước rút từ rất sớm. Có người thì càng gần thi càng cuống. Mà cũng dễ hiểu thôi. Kỳ thi đại học, với nhiều học sinh, không chỉ là một bài kiểm tra. Nó giống một cột mốc lớn, kiểu như đi qua rồi mới thấy mình vừa khép lại một đoạn rất dài của tuổi học trò. Thế nên áp lực là có thật. Và không hề nhỏ.
Trong mấy năm gần đây, ChatGPT bắt đầu xuất hiện nhiều hơn trong câu chuyện ôn thi. Có bạn dùng để hỏi bài. Có bạn nhờ giải thích lý thuyết. Có người bảo nó giống gia sư mini luôn, hỏi lúc nào cũng được. Nghe hấp dẫn thật đấy. Nhưng rồi cũng có người lo: dùng nhiều có bị lệ thuộc không, có sai không, có thực sự giúp tăng điểm không? Câu hỏi nào cũng hợp lý cả. Vì nói cho cùng, đây là kỳ thi quan trọng, đâu ai muốn đặt niềm tin nhầm chỗ.
Thực tế thì ChatGPT không phải cây đũa thần. Nó không thể học hộ bạn, cũng không thể đảm bảo rằng cứ mở lên dùng là điểm tự nhiên tăng vọt. Không có chuyện màu hồng thế đâu. Nhưng nếu biết dùng đúng cách, nó lại là một công cụ hỗ trợ ôn thi khá đáng gờm. Nhanh, linh hoạt, dễ tiếp cận, và đặc biệt là rất hợp với những lúc bí bài hoặc không biết nên bắt đầu từ đâu. Đó mới là điều đáng nói.
Vì sao nhiều học sinh dùng ChatGPT để ôn thi đại học?
Lý do đầu tiên rất đơn giản: tiện. Cực tiện. Bạn học khuya cũng hỏi được. Bí một câu toán lúc 11 giờ đêm cũng có thể mở ra hỏi ngay. Không cần chờ đến buổi học thêm hôm sau, cũng không phải nhắn tin làm phiền bạn bè hay thầy cô lúc muộn. Cái cảm giác có một nơi để hỏi ngay khi đang mắc ở đâu đó thật sự dễ chịu. Nhất là trong giai đoạn ôn thi, khi mọi thứ đều gấp gáp.
Lý do thứ hai là ChatGPT trả lời khá nhanh và thường biết cách diễn đạt lại theo nhiều mức độ. Có bạn thích lời giải ngắn gọn. Có bạn cần giải thích kiểu thật chậm, thật cơ bản. Có bạn chỉ muốn gợi ý chứ không cần đáp án luôn. Mấy kiểu đó ChatGPT đều đáp ứng được nếu bạn hỏi rõ. Đây là điểm mà không phải nguồn học nào cũng làm tốt. Sách giáo khoa thì chuẩn nhưng đôi khi khô. Video bài giảng thì hay, nhưng không phải lúc nào cũng đúng chỗ bạn đang vướng. Còn ChatGPT, ít nhất, có thể phản hồi theo đúng câu hỏi của bạn ngay lúc đó.
Thêm một chuyện nữa, nghe hơi nhỏ nhưng lại rất thật: nhiều bạn ngại hỏi. Ngại vì sợ hỏi câu cơ bản quá. Ngại vì sợ người khác đánh giá. Với ChatGPT thì đỡ hơn nhiều. Hỏi đi hỏi lại một ý cũng chẳng ai cau mày cả. Chuyện này giúp không ít học sinh mạnh dạn hơn trong lúc học.
ChatGPT có thể hỗ trợ ôn thi đại học theo những cách nào?
Thật ra là khá nhiều. Phổ biến nhất chắc là giải thích kiến thức. Ví dụ học Vật lý mà không hiểu bản chất của dao động điều hòa, hỏi lại theo cách dễ hiểu hơn. Học Hóa mà quên chuỗi phản ứng, nhờ tóm tắt lại thành sơ đồ gọn hơn. Học Văn thì có thể yêu cầu giải thích một nhận định, gợi ý luận điểm, hoặc giúp phân tích nhân vật theo cách rõ ràng hơn. Mỗi môn một kiểu, nhưng nhìn chung ChatGPT khá hợp với phần tháo gỡ chỗ khó hiểu.
Ngoài ra, nó còn hữu ích trong việc tạo câu hỏi ôn tập. Đây là phần nhiều bạn chưa tận dụng hết. Bạn có thể bảo: “hãy tạo cho tôi 10 câu trắc nghiệm Sinh học về di truyền từ mức cơ bản đến nâng cao”, hoặc “hãy kiểm tra tôi 15 câu tiếng Anh về mệnh đề quan hệ”. Học kiểu này chủ động hơn hẳn. Đỡ cảm giác chỉ đọc một chiều rồi quên luôn.
Một ứng dụng khác cũng rất ổn là tóm tắt lý thuyết. Những chương dài, nhiều ý, dễ rối, có thể nhờ ChatGPT rút lại thành dàn ý, bảng so sánh, hoặc checklist các ý cần nhớ. Nhìn một chương Văn hay một phần Lịch sử dưới dạng rõ ràng, gọn hơn, tự nhiên đầu óc cũng bớt ngợp. Không phải chuyện nhỏ đâu.
Dùng ChatGPT để ôn thi môn nào hợp nhất?
Câu này không có đáp án tuyệt đối, nhưng có thể nói là công cụ này hỗ trợ khá tốt ở nhiều môn nếu dùng đúng cách. Với Toán, ChatGPT hữu ích khi bạn cần giải thích hướng làm, nhắc lại công thức, phân tích lỗi sai trong từng bước. Nó cũng có thể tạo thêm bài tương tự để luyện. Tuy nhiên, với các bài tính toán phức tạp, vẫn phải kiểm tra lại cẩn thận. Toán mà, sai một bước là sai cả bài.
Với Ngữ văn, ChatGPT có lợi thế ở phần triển khai ý. Nó có thể giúp gợi mở luận điểm, phân tích hình tượng, tóm tắt tác phẩm, hoặc gợi ý cách mở bài, kết bài. Nhưng phải nói thẳng luôn, môn Văn mà phụ thuộc hoàn toàn vào nó thì dễ bị bài viết đều đều, thiếu chất riêng. Nên dùng để tham khảo và làm giàu ý, chứ đừng bê nguyên xi.
Với Tiếng Anh, đây gần như là một người bạn học khá tiện. Hỏi ngữ pháp, luyện từ vựng, tạo đoạn hội thoại, chữa lỗi viết, tạo câu hỏi đọc hiểu… đều ổn. Môn này dùng ChatGPT khá “ngon” nếu bạn biết rõ mình đang yếu phần nào.
Còn với Lý, Hóa, Sinh, Sử, Địa, nó đặc biệt hữu ích khi bạn cần hệ thống lại kiến thức. Những môn có nhiều ý phải nhớ, nhiều khái niệm dễ lẫn, hoặc cần ôn bằng sơ đồ, bảng tổng hợp, flashcards, thì ChatGPT hỗ trợ rất tốt. Chỉ cần biết ra yêu cầu rõ, bạn sẽ tiết kiệm được khá nhiều thời gian.
Nhưng ChatGPT có đáng tin tuyệt đối không?
Không. Đây là chỗ bắt buộc phải nói thật.
ChatGPT có thể đúng nhiều, nhưng không phải lúc nào cũng đúng hoàn toàn. Có những câu trả lời nghe rất mượt, rất hợp lý, nhưng vẫn sai ở một chi tiết nào đó. Với môn tự nhiên, có thể là sai phép tính, nhầm điều kiện, hoặc bỏ sót trường hợp. Với môn xã hội, có thể là diễn đạt nghe trôi chảy nhưng chưa đủ sâu, hoặc đôi lúc lẫn dẫn chứng. Nghe hơi phiền nhỉ? Nhưng đó là sự thật.
Vì thế, dùng ChatGPT để ôn thi thì được, nhưng đừng xem nó là “đáp án cuối cùng”. Tốt nhất nên coi nó như người hỗ trợ học, không phải người chấm thi chính thức. Những phần quan trọng vẫn nên đối chiếu lại với sách, tài liệu thầy cô, hoặc đề chuẩn. Cẩn thận một chút vẫn hơn. Kỳ thi đại học không phải chỗ để cược vào cảm giác “chắc là đúng”.
Dùng ChatGPT thế nào để ôn thi hiệu quả hơn, chứ không bị lệ thuộc?
Đây mới là điểm mấu chốt. Nếu dùng kiểu hỏi đáp án rồi chép, rất dễ lệ thuộc. Ban đầu thấy nhanh. Nhưng lâu dần, bạn sẽ quen với việc được “đút sẵn”, đến lúc tự làm bài lại lúng túng. Mà thi thật thì đâu có ai ngồi cạnh gợi ý từng bước cho mình.
Cách dùng khôn hơn là yêu cầu ChatGPT gợi ý thay vì giải luôn. Ví dụ: “đừng cho tôi đáp án ngay, hãy gợi ý từng bước”, hoặc “hãy chỉ ra tôi nên bắt đầu từ đâu”. Cách này ép mình phải suy nghĩ. Phải động não. Đó mới là học thật.
Một mẹo khác là dùng ChatGPT để kiểm tra bản thân, không chỉ để nhận kiến thức. Bạn có thể bảo nó hỏi lại mình, tạo đề mini, chấm câu trả lời ngắn, hoặc đóng vai giám khảo phản biện. Học như vậy chủ động hơn nhiều. Tự nhiên thấy mình đang tương tác để nhớ, chứ không phải chỉ ngồi nhìn màn hình.
Cũng nên đặt giới hạn rõ ràng. Ví dụ một buổi học chỉ dùng ChatGPT để hỏi những chỗ bí sau khi đã tự nghĩ trước. Như vậy sẽ tránh được thói quen cứ chưa kịp động não đã mở ra hỏi luôn. Nói thật nhé, đây là cái bẫy khá nhiều bạn mắc phải mà không nhận ra.
ChatGPT có thể thay thế giáo viên, sách vở hay lớp học thêm không?
Chưa đâu. Và có lẽ cũng không nên mong như thế.
Giáo viên giỏi không chỉ truyền đạt kiến thức. Họ còn nhìn ra học sinh đang yếu ở đâu, đang sai ở chỗ nào, tâm lý ra sao, cần thúc ở lúc nào và cần kéo chậm lại ở đoạn nào. ChatGPT chưa làm được kiểu tinh tế đó. Nó cũng không thay thế hoàn toàn sách giáo khoa hay tài liệu chuẩn, vì đó vẫn là nền tảng chính thống và ổn định hơn.
Nhưng điều đó không có nghĩa là nó vô dụng. Ngược lại, nó rất hợp để đứng ở giữa: giữa lúc bạn học một mình và cần hỏi nhanh; giữa lúc bạn hiểu lờ mờ và cần ai đó nói lại dễ hơn; giữa lúc bạn biết mình yếu mà chưa biết luyện kiểu gì. Nói cách khác, nó không thay chỗ của thầy cô, nhưng có thể lấp vào những khoảng trống rất hữu ích trong hành trình ôn thi.
